چهارشنبهسوری، جشن باستانیای است که هر ساله در آخرین چهارشنبه سال قبل از نوروز در ایران برگزار میشود. این جشن بهعنوان یکی از نمادهای فرهنگ غنی ایرانی به شمار میآید و ریشههایش به دورههای کهن تاریخ برمیگردد. در ادامه به بررسی آداب، رسوم و نحوه برگزاری این جشن خواهیم پرداخت.
تاریخچه و ریشهها
چهارشنبهسوری به معنی “چهارشنبه سرخ” است و بهنوعی نماد آغاز سال نو و تسلیم در برابر نور است. بر اساس افسانهها و روایتهای تاریخی، این جشن به ۲۵۰۰ سال پیش و زمان زرتشتیان برمیگردد. زرتشتیان در این روز به ستایش آتش و نور پرداخته و برکت و پاکی را در آتش جستجو میکردند.
درگذشته، چهارشنبهسوری بخشی از جشنهای نوروز بود که بهویژه در شهرهای بزرگ و کوچک ایران برگزار میشد. با گذر زمان این جشن دستخوش تغییراتی شد و آداب و رسومی منحصربهفرد پیدا کرد.
آداب و رسوم
آداب و رسوم چهارشنبهسوری بهطور عمده شامل چندین فعالیت اصلی است:
آتش افروختن: مردم در شب چهارشنبهسوری آتشهایی میافروزند و برای از بین بردن ترس و ناامیدی، از روی آتش میپرند. گمان میرود که این عمل نماد پاکسازی روحی و جسمی است.
خواندن ترانهها و دکلمهها: در حین پرش بر روی آتش، ترانههای خاصی خوانده میشود که معمولاً شامل آرزوهای خوب و دفع شر است. یکی از معروفترین جملهها: «زعفران، زردچوبه، بگذار که بریم، ما با شادابی و خوشی به خانه برمیگردیم.»
برافراشتن “منار”: به رسم قدیم، برخی خانوادهها با برپا کردن منار (سازههای چوبی یا فلزی) که معمولاً به رنگهای شاد مزین شدهاند، جشن را تزیین میکنند.
غذای مخصوص: خوراکیهایی مانند کوکوی چهارشنبهسوری (که عمدتاً از سبزیهای فصل تهیه میشود)، آجیل و میوهها را تهیه کرده و در این شب صرف میکنند.
قلقلی و تخممرغ: در برخی مناطق، تخممرغهایی رنگ شده که بهعنوان نماد باروری و تجدید حیات به حساب میآید، تهیه و در این مراسم مورد استفاده قرار میگیرد.
نحوه برگزاری
در شب چهارشنبهسوری، مردم بهخصوص جوانان در ساعات آغازین شب به جمعآوری چوب و مواد آتشزا میپردازند. هر منطقهای سنتها و آداب خاص خود را دارد.
نحوه برگزاری این جشن معمولاً بهصورت زیر است:
تشکیل گروه: دوستان و خانوادگی که به جشن دعوت شدهاند، دور هم جمع میشوند.
افروختن آتش: با جمعآوری هیزم و مواد آتشزا، آتش بزرگی برافروخته میشود.
پرش بر روی آتش: جوانان یکی یکی از روی آتش میپرند و در حین پرش آرزو میکنند.
چهارشنبهسوری نهتنها یک جشن ملی، بلکه نمادی از فرهنگ و آداب و رسوم ایرانیان است که در آن امید به سال جدید و پاکسازی از بدیها بهخوبی تجلی یافته است. با وجود تغییرات اجتماعی و فرهنگی، این مراسم همچنان در دل مردم باقی مانده و هر ساله با شور و شوق خاصی برگزار میشود. این بار دیگر هم ایرانیان به دور آتش جمع میشوند، امید و آرزوهایشان را در آتش میسوزانند و به استقبال سال نو میروند.
این جشن باعث پیوند فرهنگی و اجتماعی میان افراد میشود و بر غنای سنتهای ایرانی میافزاید.
