جشن کریسمس یکی از شناختهشدهترین و گستردهترین جشنهای جهان است که هر ساله در تاریخ ۲۵ دسامبر در بسیاری از کشورهای دنیا برگزار میشود. این جشن در نگاه اول یک مناسبت مسیحی به مناسبت تولد حضرت عیسی مسیح (ع) است، اما بررسیهای تاریخی نشان میدهد که ریشههای کریسمس تنها به مسیحیت محدود نمیشود و عناصر متعددی از آیینها و جشنهای باستانی در شکلگیری آن نقش داشتهاند.
در این مقاله به بررسی ریشههای تاریخی جشن کریسمس، نحوه شکلگیری آن، تأثیر فرهنگهای مختلف و چگونگی تبدیل شدن آن به یک جشن جهانی میپردازیم.
کریسمس چیست؟
کریسمس جشنی است که مسیحیان آن را به مناسبت تولد حضرت عیسی مسیح (ع) برگزار میکنند. واژه «کریسمس» (Christmas) از عبارت «Christ’s Mass» به معنی «مراسم مسیح» گرفته شده است.
با وجود این، در کتاب مقدس تاریخ دقیقی برای تولد حضرت عیسی ذکر نشده و همین موضوع باعث شده است که تاریخ برگزاری کریسمس در طول تاریخ شکلگیری خاصی پیدا کند.
آیا تولد حضرت عیسی واقعاً در ۲۵ دسامبر بوده است؟
یکی از مهمترین پرسشها در بررسی تاریخچه کریسمس این است که چرا تاریخ ۲۵ دسامبر به عنوان روز تولد حضرت عیسی انتخاب شده است. بیشتر پژوهشگران معتقدند که این تاریخ بر اساس شواهد تاریخی دقیق انتخاب نشده، بلکه دلایل فرهنگی و سیاسی در آن نقش داشتهاند.
در قرون اولیه مسیحیت، مسیحیان جشن تولد مسیح را برگزار نمیکردند و تمرکز اصلی آنها بر عید پاک (رستاخیز مسیح) بود. تعیین ۲۵ دسامبر به عنوان روز کریسمس، چند قرن بعد و تحت تأثیر آیینهای رایج در امپراتوری روم اتفاق افتاد.
نقش جشنهای باستانی روم در شکلگیری کریسمس
جشن ساتورنالیا (Saturnalia)
یکی از مهمترین ریشههای تاریخی کریسمس به جشن ساتورنالیا در روم باستان بازمیگردد. این جشن در اواخر ماه دسامبر و به افتخار خدای کشاورزی، ساتورن، برگزار میشد. ویژگیهای اصلی ساتورنالیا شامل:
- جشن و شادی عمومی
- هدیه دادن
- تزئین خانهها
- تعطیلی کار و دادگاهها
بسیاری از این عناصر امروزه در جشن کریسمس نیز دیده میشوند.
جشن زادروز خورشید شکستناپذیر
در قرن سوم میلادی، امپراتور روم جشن «زادروز خورشید شکستناپذیر» را در تاریخ ۲۵ دسامبر رسمی کرد. این جشن نماد پیروزی نور بر تاریکی و بلندتر شدن روزها پس از انقلاب زمستانی بود.
انتخاب همین تاریخ برای کریسمس باعث شد مسیحیت راحتتر در میان مردم رومی پذیرفته شود.
نقش کلیسای مسیحی در رسمی شدن کریسمس
در قرن چهارم میلادی و پس از رسمیت یافتن مسیحیت در امپراتوری روم، کلیسا تصمیم گرفت جشن تولد مسیح را به طور رسمی برگزار کند. در همین دوره بود که:
- تاریخ ۲۵ دسامبر تثبیت شد
- آیینهای محلی با آموزههای مسیحی ترکیب شدند
- کریسمس به یک جشن مذهبی رسمی تبدیل شد
این تصمیم به کلیسا کمک کرد تا آیینهای غیرمسیحی را در قالبی جدید حفظ کند و در عین حال پیام مسیحیت را گسترش دهد.
نمادهای کریسمس و ریشههای تاریخی آنها
درخت کریسمس
درخت کریسمس یکی از شناختهشدهترین نمادهای این جشن است. ریشه این نماد به آیینهای ژرمنی و اروپای شمالی بازمیگردد، جایی که درختان همیشهسبز نماد زندگی و امید در زمستان بودند.
بابانوئل
شخصیت بابانوئل برگرفته از سنت نیکلاس، اسقفی مهربان در قرن چهارم میلادی است که به کمک به فقرا و کودکان شهرت داشت. این شخصیت در طول زمان و تحت تأثیر فرهنگهای مختلف، به شکل امروزی بابانوئل تبدیل شد.
هدیه دادن
رسم هدیه دادن در کریسمس هم ریشه در ساتورنالیا دارد و هم به داستان هدایای سه مغ به حضرت عیسی نسبت داده میشود.
کریسمس در قرون وسطی
در قرون وسطی، کریسمس بیشتر یک جشن مذهبی بود که با مراسم کلیسایی، دعا و نمایشهای مذهبی همراه میشد. با این حال، جنبههای مردمی مانند جشن، موسیقی و غذا نیز به تدریج گسترش یافتند.
در برخی دورهها حتی کریسمس به دلیل زیادهروی در شادی و خوشگذرانی، با مخالفت گروههایی روبهرو شد.
تحول کریسمس در دوران مدرن
از قرن نوزدهم به بعد، کریسمس شکل امروزیتری به خود گرفت. عواملی که در این تحول نقش داشتند عبارتاند از:
- انقلاب صنعتی
- گسترش شهرنشینی
- رشد رسانهها و ادبیات
داستانهایی مانند «سرود کریسمس» اثر چارلز دیکنز، نقش مهمی در تبدیل کریسمس به جشنی خانوادگی و احساسی داشتند.
کریسمس؛ جشنی فراتر از مذهب
امروزه کریسمس در بسیاری از کشورها، حتی جوامع غیرمسیحی، جشن گرفته میشود. این جشن به نمادی از:
- صلح
- مهربانی
- بخشش
- امید
تبدیل شده است. بسیاری از افراد کریسمس را بیشتر به عنوان یک جشن فرهنگی و اجتماعی میشناسند تا صرفاً یک مناسبت مذهبی.
نتیجهگیری
بررسی ریشههای تاریخی جشن کریسمس نشان میدهد که این جشن حاصل ترکیب باورهای مذهبی، آیینهای باستانی و تحولات فرهنگی در طول قرنهاست. کریسمس از یک تصمیم کلیسایی برای تعیین روز تولد مسیح، به جشنی جهانی تبدیل شده که پیام اصلی آن، امید و همدلی میان انسانهاست.
شناخت تاریخچه کریسمس به ما کمک میکند تا این جشن را عمیقتر درک کنیم و بدانیم چرا همچنان در دنیای امروز اهمیت دارد.
سایر مقالات: 20 بازی خانوادگی برای شب یلدا
